Երևանի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ Մայր եկեղեցի

quick menu home contact us
ՕՐԱՑՈւՅՑ

Տոներ

ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ


Ինտելեկտուլ Խաղեր Դպրոցներում


Խաղեր և Խաչբառեր


Գյուտ Նշխարաց Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի


ԳԼԵՄ Մանկական Երգչախումբ


 ԱՊԱՇԽԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

 

Սուրբ Հոգին տանում է մարդկանց դեպի Քրիստոս Աստծո խոսքի և սուրբ խորհուրդների միջոցով, որպեսզի մեղավորը թողություն ստանա իր մեղքերի համար ու, նորոգ կյանք առնելով, դիմի դեպի երանություն: Ուրեմն Սուրբ Հոգու առաջին գործն է, որ ձգում է մեղավորին փրկության ճանապարհի մեջ և ապա առաջնորդում դեպի իսկական փրկություն: Այդ փրկության ճանապարհն, որով մարդ հեռանում է իր մեղքերից, լալիս է նրանց վրա, թողություն հայցում Քրիստոսից և նորոգ կյանք խնդրում, կոչվում է ապաշխարություն, այսինքն` ապաշխարումն անցյալ մեղքերի վրա:

Սուրբ Հոգին ամեն մարդու կանչում է Աստծո սուրբ խոսքով, հայտնում է Աստծո փրկարար տնօրինությունն ու հորդորում է հաշտվել Աստծո հետ և հաղորդակից լինել Աստծո երանական արքայության (Մատթ. 22:1-14, Ղուկ. 14:16-24, Բ Կոր. 5:19, 20): Այդ կոչումից հետո մնում է, որ մարդ ինքը բանա իր հոգու տեսողությունն ու լսողությունն և սիրով ընդունի Սուրբ Հոգուն իր մեջ: Մեղավորն, այդպիսի մի տենչ ու ձգտումն ունենալով, լույս է ստանում իր մտքերի համար, և տեսնելով իր մեղքերը, սկսում է թափ տալ իրենից մեղք գործելու ախորժակը: Իսկական դարձը լինում է այն ժամանակ, երբ մարդ նախ` ապաշխարում է և ապա` դիմում դեպի Աստված և հավատքով զորանում:

Ապաշխարությունը զղջման հետևանքն է. ապաշխարությամբ մենք խնդրում ենք Սուրբ Հոգու օգնությունն, որով տեսնում ենք մեր մեղավորությունն ու առաքինական անզորությունն և ապա Աստծո արդարությունն ու սրբությունը, այնուհետև ողբում ենք առաջինների վրա ու դիմում դեպի երկրորդը: Ուրեմն ճշմարիտ ապաշխարողը պետք է ճանաչի ու խոստովանի իր մեղքերը, որ դրանք անարժան ու դատապարտելի ապստամբություն են Աստծո դեմ, սրտանց հեռանա դրանցից ոչ միայն իբրև չար հետևանք բերողներից, այլ գլխավորապես իբրև զզվելի և ինքնըստինքյան քստմնելի արարքներից և հետո միայն կատարյալ սիրով և անձկությամբ շնորհ ու թողություն աղաչի Աստծուց (Սաղմ. 50:5, 6, 11, Եր. 3:13, Բ Կոր. 7:10, Գործք. 16:30): Այսպիսով, մեղավորը նախ պատրաստվում է և ապա աղաչանքով անցնում հավատքի շրջանն ու զորանում: Հայտնի է, որ ապաշխարողն ու հավատքով զորացողը վճռում է այլևս երբեք չդառնալ այդ մեղքերի մեջ, ապա թե ոչ` նշանակություն չի ունենա իր ապաշխարելն ու փրկության չի հասնի: Բռնադատված զղջումն և ապաշխարությունն անօգուտ է բոլորովին, իսկական զղջումը մարդու ներքին համոզմունքից պետք է բխի և ապաշխարության մեջ փայլի: Իսկ եթե մարդ բռնադատվելով կամ ցույցի համար ապաշխարի, այդ միայն մի աննպատակ ձևականություն կլինի: Ուստիև Աստված Հովել մարգարեի բերանով ասում է. «Դարձարուք առ իս յամենայն սրտէ ձերմէ, պահօք եւ լալով եւ կոծելով: Պատառեցէք զսիրտ ձեր եւ մի զհանդերձս. եւ դարձարուք առ Տէր Աստուած ձեր» (Հովել. 2:12, 13):

Երբ մարդկանց դեմ հանցանք ենք գործում, դատավորի առաջ արդարանում ենք` միմիայն փոխարենը տուժելով, իսկ Աստծո առաջ այդպես չէ. մենք ոչ մի բանով, ոչ մի գործով չենք կարող մեր արածի փոխարենը նրա առաջ անել և արդարանալ: Ինչ էլ անենք, այդ ամենը չի կարող մի մեծ գործ նկատվել Աստծո առաջ, այլ դրանով միմիայն մեր կամքն ու տրամադրությունն է չափվում և միայն ըստ մեր կամքին ու հավատքին է Աստված մեզ ներումն ու շնորհ անում: Ուստիև Քրիստոս ասում է. «Դուք յորժամ առնիցէք զամենայն հրամայեալսն ձեզ, ասասջիք, թէ ծառայք անպիտան եմք, զոր պարտէաքն առնել` արարաք» (Ղուկ. 17:11): Մենք միայն մեր պարտքը պետք է ձգտենք կատարել և հավատքով խնդրենք, որ Քրիստոս իր պատարագով մեր մեղքերի թողության հատուցումը լինի: Խոստովանելով մեր մեղքերն և ապաշխարելով` զգում ենք մեր ինքնարդարացման անզորությունն ու մեր անկումը և մեր հույսերը դնում ենք Քրիստոսի վրա, որպեսզի նա մեզ վերստին ընդունի իբրև մոլորյալ անառակ որդու ու զորացնի նորոգ կյանքի շնորհներով: Այստեղից հետևում է, որ մեղավորը`

նախ` պետք է սրտանց զղջա, նողկա իր մեղքերից և վճռի վերստին չընկնել դրանց մեջ,

երկրորդ` պետք է դիմի առ Աստված, խնդրի նրանից թողություն իր անարժանության և շնորհ ու օգնություն հայցի ճշմարիտ կյանք վարելու համար,

եվ երրորդ` պետք է ձգտի օրըստօրե մաքրվել մեղքի հետքերից, ուղղի իր մարմինն ըստ աստվածային պատվիրանների, լսի Աստծո բոլոր խոսքերը, շարունակ զարդարի իր կենցաղը աստվածային առաքինություններով ու գործերով և այդպես միանա Քրիստոսի հետ, յուրացնի նրա շնորհած փրկությունն և ապրի նրանով (Եր. 31:19, Հովբ. 42:6, Մատթ. 7:13-14, Հռովմ. 2:5, Գաղ. 5:24, Եփես. 4:20-24):

Ապաշխարության հիմնական սկզբունքն է մեղանչականության խոստովանությունը. եթե, ինչպես ասացինք, մեղավորը չխոստովանի, հանձն չառնի, չճանաչի ու չգիտակցի, որ ինքը մեղավոր է, նա զղջացած չէ և չի կարող թողություն ստանալ: Մինչև անգամ Հին Ուխտում, որտեղ Քրիստոսի իսկական քավության ստվերն էր միայն, խոստովանությունը պարտավորիչ էր, որով միայն մեղավորները կարող էին զոհաբերել և թողություն ստանալ քահանայից (Ղևտ. 5:4-10, Մատթ. 3:6, Մարկ. 1:5): Սակայն քանի որ մարդկության փրկությունը միմիայն Քրիստոսով է, թողությունն ևս կարող էր լինել հավատացողի համար միմիայն հանուն Քրիստոսի: Բայց որպեսզի հավատացողները ոչ միայն Աստծո առաջ առանձնակի բանան իրենց սիրտն, այլև իրենց սիրտը թեթևացնելու և ուղղելու համար երկնավոր միջնորդ, աղոթող, ուսուցանող, մեղքի ճանաչողությունը զարթեցնող ու ճշմարիտ ապաշխարության ճանապարհ ևս ցույց տվող ունենան: Քրիստոս նշանակեց նաև պաշտոնյաներ իր համբառնալուց առաջ` ասելով իր առաքյալներին. «Ամէն, ամէն ասեմ ձեզ, զոր կապիցէք յերկրի, եղիցի կապեալ յերկինս, եւ զոր արձակիցէք յերկրի, եղիցի արձակեալ յերկինս»: «Փչեաց ի նոսա եւ ասէ. Առէք Հոգի Սուրբ, եթէ ումեք թողուցուք զմեղս, թողեալ լիցի նոցա, եթէ զուրուք ունիցիք, կալեալ լիցի» (Մատթ. 18:18, Հովհ. 20:22-23): Ուրեմն ինքն Քրիստոս, իսկական միջնորդ ու Փրկիչ լինելով մարդկության, պաշտոնյաներ նշանակեց, որ դրանք հանուն իր թողություն տան դարձյալ հանուն իր Աստծո շնորհը խնդրողներին: Հաշտության այս պաշտոնը ոչ միայն մի հասարակ խոստովանահայրություն է, այլև ապաշխարության քարոզչություն, ուսուցումն և առաջնորդություն դեպի ճշմարիտ կյանք ու հաշտություն Քրիստոսով Աստծո հետ (Բ Կոր. 5:18-20, Գաղ. 6:1, Ա Տիմ. 4:14, Հակ. 5:14, 15): Այս հոգևոր բժշկություն է, որ չի կարող իրագործվել, եթե մեղավորը մտերմություն չունենա իր հոգևոր Հոր հետ և նրանից դեղ ու դարման չխնդրի, ինչպես լինում էր առաքյալների ժամանակ (Գործք 19:18):

Խոստովանությունը լինում է առանձնական, որ կատարյալ մտերմություն պահպանվի, և մեղավորը կարողանա իր սիրտը բանալ Քրիստոսի պաշտոնյայի առաջ, իսկ երբ մեղավորի հանցանքը հրապարակական չափազանց ծանրակշիռ դեպք էր լինում, այն ժամանակ քրիստոնեական եկեղեցում հրապարակապես և´ ապաշխարություն, և´ խոստովանություն էր պահանջվում` ըստ Քրիստոսի վարդապետության (Մատթ. 18:17, Ա Կոր. 5:4-5): Այդ հրապարակական խոստովանության մինչև այժմ էլ մի գեղեցիկ օրինակն է Հայոց Եկեղեցում, որ քահանան նախքան պատարագ մատուցելը թողություն է խնդրում ամենքից, որ ոչ ոքի հետ քեն ու խեթ չունենա` ըստ Քրիստոսի պատվիրանի, ըստ որում` շեշտում է. «Խոստովանիմ առաջի Աստուծոյ... եւ առաջի ձեր հարք եւ եղբարք, զամենայն մեղս, զորս գործեալ եմ...»: Սա մի սքանչելի կարգ է, որով Հայաստանյայց Սուրբ Եկեղեցու անդամները իրար հետ հավասարվում, միանում են Աստծո առաջ արդարություն գտնելու նկատմամբ:

Ապաշխարողները չեն կարող նախքան թողությամբ հանգստություն գտնելը պատարագի հաղորդության մերձենալ ու խաղաղություն խնդրել, քանզի ինչպես տեսանք, նախ զղջումն և ապաշխարություն պետք է լինի և ապա առաքինության ճանապարհով հաղորդության արժանանալը: Ուստիև նախքան հաղորդության բաշխումը սարկավագը երգում է սեղանից. «Մի´ ոք յերախայից, մի´ ոք ի թերահաւատից եւ մի´ ոք յապաշխարողաց եւ յանմաքրից մերձեսցի յաստուածային խորհուրդս» («Պատարագամատույց»). «Եւ որք ոչ էք կարողք հաղորդիլ աստուածային խորհրդոյս, առ դրունս ելէք եւ աղօթեցէք». ապաշխարողները կարող էին լսել ժամերգություն, քարոզ, աղոթել Աստծուն, բայց ոչ հաղորդվել Քրիստոսի կենարար մարմնի և արյան, քանզի Քրիստոս չի բնակվում մեղավոր սրտի ու հոգու մեջ մինչև նրա զղջալ ու դառնալը: Մեղավորը գտնվում է ոչ թե Աստծո հաղորդակցության ու նրա կենդանացուցիչ շնորհների վայելման մեջ, այլ Հայաստանյայց Սուրբ Եկեղեցու դաստիարակության ու հովվության ներքո: Ուստիև նա լսում է միմիայն Աստծո խոսքն ու քարոզը` հետզհետե ուղղվելու ու կրթվելու համար և աղոթելով Աստծուն` իր այդ ապաշխարական ձգտման մեջ գթություն և օգնություն է հայցում նրանից:

Հայաստանյայց Սուրբ Եկեղեցին, հավատքի ու խղճի ազատության սկզբունքը, ըստ Ավետարանի, պինդ պահելով («Զի ոչ եթէ յակամայ կամաց բռնադատէ զմեզ Աստուած գործել զբարին, այլ թողու յանձնիշխանութիւն կամաց մերոց» - սուրբ Հովհան Մանդակունի, էջ 117), երբեք չի դիմում իր ուսուցչական գործում բռնի միջոցների և խույս է տալիս մարմնավոր ստիպմունքներից կամ պատժանման ապաշխարանքներ նշանակելուց. «Զի Աստուած զկամաւորն ընդունի յորդեգրութիւն» (Եղիշե, Ճառք, էջ 360-361): Նա բռնադատության կատարելապես հակառակ է, քանզի բռնադատված հավատքն ու առաքինությունն իբրև մի կեղծավորություն, որ միջոց է տալիս անարժանությամբ վայելելու աստվածապարգև շնորհներն, առավել դատապարտելի է, քան նույնիսկ անհավատությունը: Դատաստանական գործի թուլությունը հին ժամանակ պատճառ եղավ, որ հոգևորականները հանձնառու եղան, ապաշխարական օրեր նշանակելով հանդերձ, երբեմն ծանր միջոցներ որոշել և այդպես ուղղել մեղավորներին ու չարագործներին, սակայն այժմ քանի որ կա օրինավոր դատաստան, որ տալիս է յուրաքանչյուրի արժանավոր հատուցումը, Եկեղեցին գործ ունի միմիայն հոգևորի հետ. ապաշխարել պահանջում է յուրաքանչյուրից, ճանապարհը ցույց է տալիս և, Աստծո պատվիրաններն ուղեցույց դնելով նրանց առաջ, իրագործելը թողնում է յուրաքանչյուրի խղճին: Ճշմարիտ հավատացողն ու Եկեղեցուց չզատվողը կատարելապես կհետևի այդ բոլոր առաքինություններին, իսկ չհավատացողն, իբրև Քրիստոսի չհավատացող, արդեն իսկ դատապարտված է: Քրիստոսի առաջին քարոզն էր. «Ապաշխարեցէք, զի մերձեալ է արքայութիւն երկնից». «Եթէ ոչ ապաշխարիցէք, ամենեքին նոյնպէս կորնչիցիք» (Մատթ. 4:17, Մարկ. 1:15, Ղուկ. 13:2-5, Հովհ. 3:18, Գործք 11:18, 17:30, Բ Կոր. 7:10). ճշմարիտ քրիստոնյան էլ ձգտում է դեպի առաքինություն, սակայն միշտ իր անցյալ սխալներն և անհաջողությունների պատճառները քավելով և այդպես առաջադիմելով: Ապաշխարության այս սուրբ խորհուրդն է, որ Սուրբ Հոգու ընդունարան է դարձնում մեր սիրտն ու նրանով դեպի նոր կյանք ու գործունեություն է զինավառում:

Սակայն Հայոց Եկեղեցին էլ չի կարող իր սրբության դեմ մեղանչել, ըստ որում իր դաստիարակչության չհնազանդվողին չի կարող ընդունել իր մեջ և աստվածային շնորհները մատակարարել նրան. այդ է հրամայում Քրիստոս. «Մի տայք զսրբութիւն շանց եւ մի´ արկանէք զմարգարիտս ձեր առաջի խոզաց, զի մի առ ոտն կոխեսցեն զնոսա, եւ դարձեալ երգիծուցանիցեն զձեզ» (Մատթ. 7:6). շուն է կոչում անսուրբ և անզգա, իսկ խոզ` կեղտոտ ու մարմնաբույծ մարդկանց: Նմանապես հրամայում է սուրբ առաքյալը. «Բայց արդ գրեցի չխառնակել, եթէ ոք եղբայր անուանեալ կամ պոռնիկ իցէ, կամ կռապարիշտ, կամ ագահ, կամ աբամբասող, կամ արբեցող, կամ յափշտակող, ընդ այնպիսումն եւ հաց մի ուտել»: Այսինքն` այն հավատակից եղբայրն, որ անարգելով իր հավատքը` վերստին ընկնում է հեթանոսական ախտերի մեջ, մերժվելով պետք է մերժվի Եկեղեցուց և նրա հավատարիմ անդամների բարեկամությունից, որպեսզի չզորանա չարության օրինակն ու փակվի հավատացյալների գայթակղության ճանապարհը (Ա Կոր. 5:11, Բ Թես. 3:6, սուրբ Հովհ. Մանդ., էջ 149): Թույլ տալ չարությանն առաջ գնալ և անտարբեր աչքով նայել, երբ սրբությունն է անարգվում, և հավատքը ոտնակոխ լինում հրապարակով, վերջապես ազատ թողնել, որ սրբապիղծ մարդիկ առանց որևիցե սրբազգացության հավասար տեղ բռնեն սրբության առաջ ոչ ա´յլ ինչ է նշանակում, եթե ոչ` կատարելապես անձամբ իսկ թերահավատ և անհավատ գտնվել ու դատապարտվել իբրև կեղծավոր ու ճշմարտության աննախանձախնդիր, «Զի քրիստոնեայք նոքա են, որք զհրամանն Քրիստոսի պահեն եւ առնեն հանապազ» (սուրբ Հովհ. Մանդ., էջ 153):

Այսպիսի դեպքում եկեղեցու պաշտոնյան դիմում է իր դաստիարակչական հնարներին. նա նախապես քարոզում է և հանդիմանում, ապաշխարանքի ենթարկելով այդպիսի մարդուն և առժամանակ զրկելով հաղորդության սուրբ խորհուրդից, ըստ հրամանին. «Քանզի եւ ձեզ աններելի տանջանք են, եթէ զչարիս ուրուք գիտիցէք, եւ նա եկեալ յանդգնեսցի ի սուրբ մարմինն Քրիստոսի, եւ ակնածիցես ինչ խրատել, մերժել եւ յանդիմանել: Այլ վասն ծուլութեան եւ ակնառութեան զսուրբ մարմինն Քրիստոսի անօրինաց եւ անարժանից բաշխիցէք, եւ որպէս շանց եւ խոզից ընկենուցուք, եւ քանի¯ պատժոց եւ աններելի տանջանք մատնիցիք, որք մատնիչք եւ պարտականք տէրունական մարմնոյս եղերուք» (սուրբ Հովհ. Մանդ., էջ 169): Ուրեմն քահանայի պարտավորությունն է չձգել իր հավատացած սրբությունն այդպիսի անուղղա անարգողի առաջ, այլ մերժել, հանդիմանել ու խրատել և դաստիարակել: Բայց երբ անարգողը չի հնազանդվում և հայտնապես ելնում է հակառակ նրան և իր Եկեղեցու հավատքն ու սրբությունը մերժում, այդպիսին արդեն նզովվում է, այսինքն` վերջնականապես կտրվում է Եկեղեցու անդամակցությունից` ըստ Քրիստոսի և առաքելական հրամանի: Ըստ որում, Քրիստոս պատվիրում է նախ` առանձին, երկու վկայով և ապա եկեղեցու առաջ յանդիմանել, և եթե չդառնա, հեռանալ նրանից ու «հեթանոս և մաքսավոր» համարել (Մատթ. 18:17, Տիտ. 3:10): Այդպես վարվում էին և առաքյալները (Ա Կոր. 5:5-11, Բ Թես. 3:6, Ա Տիմ. 1:20), բանադրելով ու դնելով այդպիսիներին Աստծո ընդհանուր նախախնամության տակ:

Նզովելով այդպիսիներին` Եկեղեցին նպատակ ունի` նախ այդ վերջին միջոցով ուղղելու մոլորվածին, և երկրորդ` հավատացյալներին զգույշ և ազատ պահելու գայթակղությունից և վատ օրինակից: Այդպիսիները կոչվում են Քրիստոոսի թշնամիներ, որոնց համար ասում է սուրբ Հովհան Մանդակունին. «Այնպիսին եթէ եղբայր իսկ իցէ եւ կամ քոյր, կամ որդի, կամ դուստր, նզովեսցի եւ մերժեսցի ի սիրոյն եւ ի խնամոյն եւ ի բարեկամութենէ, եւ ընդ այնպիսումն եւ հաց մի ուտեր», «զի չէ պարտ թշնամեաց Աստուծոյ բարեկամ լինել»: Չէ՞ որ, - ավելացնում է սուրբ հայրը, - կեղտոտ զգեստով մարդու հետ եթե շփվեք` կկեղտոտվեք, այդպիսիների հետ բարեկամություն չենք անում, հապա ինչպե՞ս կարելի է հոգով անսուրբների հետ բարեկամություն անել. «Մեծ առաքինութիւն է, որք նահատակին եւ մերժին յարհամարհողացն Աստուծոյ եւ լինին թշնամիք թշնամանողաց Նորա, ընդ որոց կան հատուցմունք մեծամեծք եւ պարգեւք զանազանք եւ պարտիւք ընդ մերձաւորս Աստուծոյ»:

Շատ հաճախ է պատահում, որ մարդիկ, այս վերջին ուղղիչ խրատին ենթարկվելով, կամ կյանքում և կամ մահճում զղջում են, և թողություն ստանալով նույն քահանայից, արժանանում են քրիստոնեավայել թաղման, իսկ եթե համառելով ու հարատևելով իրենց անհավատության և անվայելչության մեջ մեռնում են, գեթ բացասականապես զգաստացնում են ուրիշներին, ըստ որում և հավատքով պարկեշտացողները չեն գայթակղվում և տեսնում են, որ Աստծո շնորհները միմիայն հավատքով և վայելուչ կյանքով կարելի է ընդունել:

Հայաստանյայց Սուրբ Եկեղեցին, հավատարիմ մնալով իր սրբության, վարվում է իր որդիների հետ նաև իբրև որդեգորով ծնող, տալով իր հանցավոր որդուն ամենայն թեթևություն` միայն թե սրտանց զղջալու և ազատապես քրիստոնեական կյանք վարելու համար: Նրա սկզբունքն է. «Եկեք խոսենք իրար հետ,- ասում է Տերը,- եթե ձեր մեղքերը արյան պես կարմիր են, ապա ես ձյան պես ճերմակ կդարձնեմ, եթե որդան կարմիր լինեն, կսպիտակեցնեմ ինչպես բուրդ» (Եսայի 1:18, Նարեկ. 491, Ս. Հովհ. Մանդ., Ճառք, էջ 27): Ուստիև մեր մեղրաշուրթն սուրբ հայրն  հրամայում է (սուրբ Հովհ. Մանդ., էջ 28, հմմտ. Եղիշե, Ճառք, էջ 120, Հաճախ., ԺԹ, էջ 250). «Մի երկնչիր ի մեղաց բազմութենէ մտանել յապաշխարութիւն, միայն անկիր առ Աստուած, չէ դատաւոր, այլ բժիշկ, չէ դահիճ սպանող, այլ հայր գորովագին: Ընդ առաջ քո ելանէ որպէս անառակ որդւոյն, զպարանոցաւ քո անկանի, որ դարձարդ յապաշխարութիւն, յաչս առ բերան համբուրէ զքեզ հայրն երկնաւոր, զպատմուճան առաջինն անմեղութեան հրամայէ զգեցուցանել քեզ. կօշկաւն ի միւս անգամ թիւնիցն թշնամւոյն ամրացուցանէ զքեզ: Պատարագաւն ի մարմնոյ Որդւոյն Աստուծոյ կերակրիս. ընդ քեզ վայելեն ընտիր ծառայքն ի պատարագէն, եւ սուրբք ամենայն երգեն եւ պարեն ի դառնալ յանառակութենէդ քումմէ»:

Ոչ մի ծանրություն, ոչ մի դժվարություն, այլ միայն զղջալ, հավատքով զինվել և այդ հավատքի համաձայն կյանք վարել: Ահա այս է պահանջում Հայաստանյայց Սուրբ Եկեղեցին իր հավատացյալից, որ ազատապես կամենում է կրթվել նրա գրկում. և այն ժամանակ այդպիսի հավատացյալը կստանա նրանից ամեն տեսակ շնորհներ ու բարիքներ լիառատ ու ձրիապես` թե´ այս և թե´ հանդերձյալ կյանքի բարեզարդության համար:

Հայաստանյայց Սուրբ Եկեղեցին, հավատարիմ մնալով առաքելական կարգին, որով ապաշխարությունը հիմնական և առաջին քայլն է դեպի փրկություն, ոչ մի կերպ չի շեղվում Սուրբ Գրքի գծած ճանապարհից: Ըստ որում, նրա հայրապետադիր սկզբունքն է. «Ճշմարիտ դարձն միայն եւ ուղիղ խոստովանութիւնն բաւական են ի փրկութիւն եւ յարդարութիւն» (սուրբ Հովհ. Մանդ., էջ 17, 25): Այդ դարձն ու խոստովանությունը պետք է կատարենք այստեղ` քանի կենդանի ենք ու մեր ձեռքերում է մեր մեղանչական ձգտումների գործիք և վառող մարմինը, և քանի որ դեռևս մեր մեղքը չի բարդվել օրըստօրյա մեղանչումներով. «Զի զոր սակաւն համարիս, եւ ոչ փութաս ապաշխարել, նովին կորուսանէ սատանայ» (Անդ, էջ 25, 114-117). և «Զի որ միով ինչ պատուիրանացն Աստուծոյ գթիցէ, եղեւ ամենայն օրինացն պարտապան» («Զի զոր ինչ եւ է ի վէրս մեղաց, եւ փոքր համարեսցի եւ ոչ ապաշխարեսցէ, այն են մեղք մահու չափ: - Այլ առաւել եւս մեղադրելի է, որ վասն ոչնչին զհրամանն Աստուծոյ արհամարհեաց: - Որ սակաւուք զպատուիրանս Աստուծոյ արհամարհէ, եղկելի է եւ թշուառական եւ արժանի բազում տանջանաց» - սուրբ Հովհ. Մանդ., էջ 115, 116): Ըստ որում և ապաշխարելով կարող ենք քավել մեր մեղքերը Քրիստոսի ճշմարիտ քավարանում, այն է` մեր Եկեղեցում:

Ուրեմն ինչպե՞ս պետք է կատարվի այդ խորհուրդը:

Ապաշխարությունը պետք է բխի մարդու հոգուց և երկու ճանապարհ բանա նրա համար` մեկ դեպի Աստված և մեկ դեպի իր անձը` պահքով (Մատթ. 17:20, Մարկ. 9:28, Ղուկ. 2:37, Գործք 13:2, 14:22, Բ Կոր. 11:27, Կոչումն Ընծայ., էջ 47: «Այլ դու մի´ տակաւին իժ կայցես. զի թէպէտ էիր եւ դու երբեմն ծնունդ իժից ծնեալ, բայց մերկացիր դու ի քէն զառաջին մեղանչականն զկենացն զբծականութիւն: Զի ամենայն օձք ընդ մացառս եւ ընդ քարածերպս մտեալ` մերկ անան զհնութիւնս իւրեանց, եւ զհնութիւն նեղութեամբն մերկացեալ, նորոգին ի մարմինս իւրեանց: Այնպէս եկ մուտ եւ դու, ասէ ընդ նեղ դուռն եւ ընդ անձուկ ճանապարհն (Մատթ. 7:13): Ճնշեա´ զանձն քո պահօք պնդութեան, մերկացիր զհին մարդկութիւնն գործովքն իւրովք հանդերձ...»): Ահա այն երկու ճանապարհներնՈրք զբանաւոր անդս գործել կամիցին, պարտ է յառաջ խոստովանութեամբ զփուշ մեղացն խլել, եւ պահօք եւ աղօթիւք զխոպանացեալսն եւ զխոտացեալսն կակղել վասն կուսութեան եւ անընչութեան եւ ողորմութեան եւ մահու չափ չարչարանաց» - սուրբ Հովհ. Մանդ., էջ 47), որոնք միակ են և որոշված են նույնիսկ Քրիստոսից:

Աղոթքով մենք մեր սիրտը վերուղղում ենք դեպի Աստված, և նրա հայտնությամբ ու կամքի ուսումնասիրության նվիրվելով, նրա օգնությունն ու խնամքն ենք խնդրում աստվածավայելուչ կյանքի վերահաստատության համար: Այս մասին արդեն խոսել ենք նախընթացում: Իսկ պահքով, այսինքն` պահելով մեր անձը աշխարհային հրապույրներից, հրապուրական գրգիռներից և չարահակում ընթացքից, քավում, պատրաստում ենք մեզ ընդունարան լինել Աստծո օգնականության: Ըստ որում, «կարճեն զանձինս ի կերակրոց, զի զսրբութիւնն, զոր ի մտի եդին պահել դիւրաւ պահիցեն», - ասում է Եզնիկը (էջ 286): Պահքը սկսվում է նույնիսկ ուտելու, խմելու պահպանությունից, «զի որովայնք թանձրացեալք խորհուրդս սուրբս ոչ ծնանին, այլ պահել պատեն ընդ պատրուակաւ զգայութիւնս մարմնոյն: Եւ որք որովայնին ծառայեն, անհնար է լինել հաւատարիմ ծառայ Աստուծոյ» (սուրբ Հովհ. Մանդ., Ճառք, էջ 30): Ուստիև Ադամին հրամայված պահքը սկսվեց պտղարգելությամբ, որ պահելով նա կարող էր ցույց տալ իր տիրական վերաբերմունքը դեպի աշխարհն ու նրա հրապույրը` նվիրվելով Աստծուն ու նրա խոսքին: Եվ մենք տեսնում ենք, որ այդպես են պահում ոչ միայն Մովսեսը, Եղիան, Դանիելն և այլ մարգարեներն և աստվածպաշտներն (Սաղմոս 34:13, 68:11, Հովել 1:14, 2:12-15 և այլն: «Պահք սանձք է ստահակաց, որ անարգել են յանիրաւութիւնս: Զի որպէս ձիոյ սանձս ի բերանս դնի, եւ ամենայն մարմինն նուաճի եւ անսայ ի կամս երասանակալին առ հոգեւոր պատերազմն: Իսկ որոց միտքն վառեալ իցեն արդար եւ սուրբ խորհրդովք, զգայարանն կազմեալ պատուիրանապահութեամբն. եւ եթէ ոչ ունի զպահոցն պնդութիւն, յարձակել մարտին դիւրաւ ըմբռնի»: «Զի գինի եւ արբեցութիւն ապականեն զկատարեալ արս իմաստունս, իսկ զանկատարս մարմնով եւ մտօք զի՞նչ պարտ է ասել. Զի որպէս հրով տոչորէ եւ վառէ զցանկութեան բոց, զի հուր զմարմինն միայն այրէ, իսկ միս եւ գինի զհոգիսն շարժմամբ ցանկութեան: Եթէ հուր առանց նիւթոյ շիջանի, ապա եւ ցանկութիւն` ի պահոց: Ապա եթէ անարգել յուտել եւ յըմպել եւ ի զբօսանս իցէ մանկութիւնն, մի´ ակն ունիցի ողջախոհանալ ի սրբութիւնս, այլ եռացեալ ցանկութիւն որով այնամոլութեամբն` հեղու զհոսանս եւ այրէ` զորս գտանէ...» - Հաճախ., Թ: Հմմտ. Շահապիվանի սուրբ ժողովի կանոնադրության վերջը (տե´ս Կանոնագիրք, Ա, էջ 464-466)), այլ նույն ինքն Քրիստոս (Մատթ. 4:1-11). «Զի սուրբքն առաջինք, յորժամ կամէին մերձենալ առ Աստուած, յառաջ պահօքն մաքրէին, եւ ապա առ մաքուրն մերձենային եւ աստուածատեսք լինէին», - ասում է սուրբ Հովհան Մանդակունին (էջ 33):

Սակայն ուտելուց պահելը չէ միայն, որ պահք է. «Զի ոչ է արքայութիւն Աստուծոյ կերակուր եւ ըմպելի, այլ արդարութիւն եւ խաղաղութիւն, եւ խնդութիւն ի Հոգին Սուրբ»` ըստ առաքյալի ամփոփ արտահայտության (Հռովմ. 14:1-4, Ա Կոր. 8:10, 11, Կող. 2:16, Եբր. 13:9): Պահք է և բերանի պահելը անվայելուչ խոսքերից, մտքի պահելը անհարմար մտածողությունից, ականջը` չարի լսողությունից, ոտքը` չար ընթացքից, թեև ուտել խմելը առաջին տեղն են գրավում, քանի որ դրանցով է զորանում մարդու մարմնավոր ցանկությունները ու կրքերի հղփությունը: Բայց իհարկե այդ մի կողմն է, իսկ պահքի ամբողջությունը բոլոր զգայարանների պահպանությունն է. լոկ մեկն ու մեկի պահպանությունը չի կարող նպատակի հասցնել:

Պահել բոլոր զգայարաններն Աստծո պատվիրանին հակառակ ընթացքից` այս դեռևս պահքի բացասական կողմն է, որով բացասականապես աշխատում ենք չորացնել մեր մեջ ամբարտավանությունը, նախանձը, բարկությունը, ծուլությունը, ագահությունը, որկրամոլությունն ու բղջախոհությունը: Մինչդեռ այս յոթը մեղքերը չի կարելի միմիայն բացասական ներգործությամբ ապաքինել և ամոքել: Անհրաժեշտ է նաև դրական ներգործություն` դնելով յուրաքանչյուր մեղքի յոթը առաքինության զորացում, որով պետք է պարարտանա չորացրած մեղքերի ցանկությունից երաշտացած հոգին: Այդ առաքինություններն են` հավատք, հույս, սեր, արիություն, խոհեմություն, արդարություն ու ողջախոհություն: Եվ եթե ամփոփենք սուրբ հայրերի այս երկու դասակարգությունը, կտեսնենք, որ բացասականապես պետք է մեզ պահենք չարությունից մեր բոլոր զգայարաններով և դրականապես մտնենք բարի գործունեության մեջ թե´ առ մեր անձն ու թե´ առ մեր ընկերը: Դեպի մեր անձն այն է, որ պետք է աշխատենք ցամաքեցնել չար հակումներն ու զորացնել բարին, և այսուհետև պետք է աշխատենք Տիրոջ պես բարերար լինել և բարության մշակ` ըստ չափ ու կարողության: Հետևաբար և թե´ բացասականապես ու թե´ դրականապես կարող է պահք պահել յուրաքանչյուր ոք այնպես և այնքան, ինչպես և որքան անհրաժեշտ է իր չար ցանկությունների ամոքման ու իր առաքինությունների բարվոքման համար առանց ինքնախաբեության և կեղծավորության:

Հայաստանյայց Սուրբ Եկեղեցին չափով-կշռով պարտավորություններ չի կարող սահմանել յուրաքանչյուրի համար: Պահքի թե´ դրական ու թե´ բացասական կողմն այն ժամանակ կարող է արդյունավոր լինել, եթե միայն ի սրտե լինի և ըստ կարողության չափի: Եվ որպեսզի յուրաքանչյուր հայ հիշի նաև իր մեղքերի ապաշխարությունն և առաքինական պատերազմը, դրված են պահքի օրեր և շաբաթներ ի հուշ և ի հիշատակ և ի օրինակ քրիստոնեական պահքի և առաքինությունների հանդեսների: Չարի թոթափելն և ճշմարտությամբ սպառազինվելը անհրաժեշտ է երբեք չմոռանալ (Եփ. 6:10-19): Այս երկու կողմը գեղեցկապես արտահայտում է սուրբ Հովհան Մանդակունին. «Այլ պարտ է մանաւանդ յաւուրս պահոցն, զոր յորովայնէդ արգելուս, աղքատաց ընձեռել զայն, զի դու քաղցիցես, եւ քաղցեալն յագեսցի, եւ մեղք քո քաւեսցի»: Անշուշտ աղքատներին հագեցնելը ոչ թե լոկ որովայնի համար է, այլ մանավանդ հոգևոր է, այսինքն` այն ամենը, ինչ որ ծառայում է կարոտ ընկերի, ժողովրդի կամ Եկեղեցու բարեզարդության, լուսավորության ու առաջադիմության: Իսկ եթե չքավոր ես, դրա համար սուրբ Հովհան Մանդակունին գրում է. «Հան եւ դու պտուղ ի քոց անդամոց, քանզի յաչաց պտուղ է` կուրին յառաջնորդել եւ հանել ի դիւր. յոտից պտուղ է կաղին ցուպ մտանել, եւ զհարկ ոտիցն նորա հարկանել. ի ձեռաց պտուղ է անդամալուծին առաջնորդել եւ գօսացելոյն օգնել. ի լեզուէ պտուղ է զմոլորեալն ուսուցանել, զտարտամեալն սփոփել. ի լսելեաց պտուղ է լսել վաղվաղակի եղբօրն հրամանի եւ խոնարհութեամբ կամաց նորա հնազանդիլ: Արդ, զայս ամենայն ողորմութիւն առանց ոսկւոյ ամենեցուն մարդ է բաշխել եւ վարձս առաւել ընդունել, քան յընչիցն ողորմութենէն» (տե´ս Մանդակունի, էջ 77):

Ապաշխարելուց հետո հավատացյալը գալիս է խոստովանում իր մեղքերը քահանային և ձրի թողություն ստանում («Եւ քահանայք զապաշխարութիւն վաճառականութեամբ մի իշխեսցեն տալ, այլ դաստիարակութեամբ հոգասցին խրատել իբրեւ զկարեկիցս, զի ապրեսցին եւ հաս մի´ առցեն ի նոցանէ մաքսաւորաբար, ձրի առնեմք եւ ձրի տամք»: «Եթէ ոք ի քահանայից յայտնեսցէ երբէք զբանն ապաշխարութեան ապաշխարողացն, նզովիւք լուծցի եւ ամէն իրօք ջնջեսցի ի քահանայական ժառանգութենէն» - Կանոն Դվնայ ժողովի (տե´ս Կանոնագիրք, Ա, էջ 486 («Կանոնք Ներսիսի եւ Ներշապհոյ», ԺԸ, ԺԹ))): Եթե խոստովանությունն անձնական կամ առանձնական մեղքերի համար է, քահանան, ըստ կարևորության, հարկավոր խրատներ է տալիս և Աստծո պարգևած իրավունքով, բայց հանուն Հիսուսի Քրիստոսի թողություն շնորհում: Միայն թե այնուհետև քահանան դարձյալ ներշնչում է նրան. «Եւ դարձեալ տամ զքեզ ի խորհուրդս սուրբ Եկեղեցւոյ, զի զոր ինչ գործիցես բարիս, եղիցի քեզ ի բարեգործութիւն եւ ի փառս հանդերձեալ կենացն»: Այսպիսի մի վեհ խորհուրդ է պարունակում սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի արտասանած «Ողորմեսցին» (Ժամագիրք, Մեկնություն Ժամ., Ընդհանր., էջ 22-23, 51, 140):

Բայց երբ մեղավորը հրապարակապես մեղանչել է և եղբայրներին գայթակղություն պատճառել, հրապարակապես ևս ապաշխարում է թե´ ուղղվելով և թե´ գայթակղությունը վերացնելով` վերստին վերականգնելու իր եղբայրական անդամակցությունը Եկեղեցում: Ապաշխարության այս կարգով դարձողը նախ սկսում է իր դարձի խոստովանությունը նույնիսկ գավթից և յոթը սաղմոսով ներկայացնում է, թե ինչպիսի հոգևոր վիճակում է գտնվում (Սաղմ. 41, 56, 76, 137, 122, 37, 121): Ապա քահանան աղոթում է Աստծուն` սրբել նրան ու Սուրբ Հոգու տաճար դարձնել, ըստ որում և կարդում է Հին ու Նոր Ուխտից Աստծո այն խոսքերն, որոնք հաստատում են դարձող մեղավորի մեղքերի քավությունն ու ավետիքը (Ես. 1:16-20, Եզեկ. 18:20-24, Եփես. 6:10): Հետո լսելով քավության երանությունը (Սաղմ. 31) և անառակ որդու առակով Աստծո գթության ձայնը` մտնում է եկեղեցի, ըստ որում և քահանան խառնում է նրան «ի լուսեղէն երամս արդարոցն, եւ ջահազգեստեալ զձեզ` նորափետուր զարդարեսցէ»: Ապաշխարության այս երկրորդ մասը կատարվում է նախ` քահանայի` «Հրաժարիմքը» երեք անգամ ասելով և հետո` Հավատամքը դավանել տալով, ի վերջո կարդացվում են Սուրբ Գրքից աստվածային թողության խոսքերը, հնազանդության, խոնարհության և Աստծո խնամածության սաղմոսներ: Ըստ որում և քահանան աղոթում է առ Աստված` ընդունելու դարձողին իր պահպանության տակ, հանդիսապես օրհնում է նրա մարմնի զգայարաններին և անդամներին դեպի բարի գործունեություն:

Ապաշխարության թողություն ստանալուց հետո հավատացյալը դիմում է Քրիստոսի մեղսաքավիչ ու կենդանարար մարմնի և արյան հաղորդության, որով նա զինվում ու զինավառվում է ճշմարիտ պատերազմի ընթացքը վերսկսելու համար: Ըստ որում և թե´ ապաշխարության, թե´ հաղորդության և թե´ առհասարակ սուրբ խորհուրդների կատարման համար բացարձակապես արգելվում է հոգևորականին վարձատրություն պահանջել, այնպես որ հաղորդադրամ ու խոստովանադրամ առնող քահանաների մասին սուրբ Գրիգոր Տաթևացին ասում է, թե «դատաստան ընդունելոց են անձանց իւրեանց ի մեծի ատենին Քրիստոսի» (Գիրք Հարց., էջ 684):

Այսպիսով, ապաշխարության ուղղությունն է` նախ զղջումն առաջ բերել մեղավորի մեջ. երկրորդ` թողություն և քավություն խնդրել Աստծուց. երրորդ` քավության հավաստիք տալ դարձողին. չորրորդ` խոստումն ստանալ նրանից հեռու լինելու մեղքից և հավատարիմ լինելու Աստծո եկեղեցուն և միաբանության. և վերջապես հինգերորդ` Աստծո զինավառությունը բարեմաղթել նրան ի նոր գործունեություն. որ և լրանում է սուրբ հաղորդությամբ և միաբան եղբայրների ուրախակցությամբ հանդիսապես:

Ապաշխարողի զղջման արտահայտություն է այն գեղեցիկ խոստովանությունն, որ հայտնի է «մեղայ» անունով և ներկայացնում է ամեն տեսակ մեղքերի գիտակցական զղջումն ու զզվանք` դրանք այլևս չգործելու համար: Այդտեղ դարձողը նախ` 1. խոստովանում է, որ ինքը Աստծո առաջ ըստ ամենայնի մեղավոր է, ապա` 2. թվում է իր հոգևոր մեղքերը, 3. մտքի չար գործերը, 4. մարմնի չար հակումները, 5. լեզվի պատվիրանազանցությունները, 6. ձեռքի չարագործությունները, 7. յոթ մեղքերի համեմատ մարմնավոր ձգտումները, 8. թվում է յոթը մահացու մեղքերը, 9. ամփոփում է իր վերաբերմունքը դեպի Աստծո հրաժարելիք ու հանձնառական (բացասական ու դրական) պատվիրաններն և սրտով ու հոգով զգալով իր անօգնականությունը` թողություն է խնդրում Քրիստոսից իր պաշտոնյայի միջոցով:

Ապաշխարության այս սուրբ խորհուրդը Հայաստանյայց Սուրբ Եկեղեցում, ըստ ամենայնի, համապատասխանում է Ավետարանի սկզբունքներին և ուղղվում է ոչ միայն առ քավություն և վերականգնումն մեղավորի, այլև առ հավաստիացումն, որ ճշմարիտ զղջացողը վերստին դառնում է Աստծո որդին և Քրիստոսի սիրելի եղբայրն ու հանդերձյալի ժառանգակիցը:

 

 

Արշակ Տեր-Միքելյան,

«Հայաստանյայց Սուրբ Եկեղեցու Քրիստոնեականը»

 

Բոլոր դաշտերը պարտադիր են։


Ձեր հարցն ուղարկված է

Շնորհակալություն


Ուղարկման ընթացքում խնդիր է առաջացել։

Խնդրում ենք փորձել նորից։